Quick Access


Bu Dergi DOI ve Crosscheck üyesidir


ARTUKLU DÖNEMİ MİMARİSİNİN ANADOLU CAMİ TİPOLOJİSİNDEKİ ETKİLERİNİN İNCELENMESİ
(ANALYSIS OF THE ARTUQIDS ARCHITECTURE EFFECTS ON ANATOLIAN MOSQUE TYPOLOGY )

Author : İzzettin Kutlu  ; Asena Soyluk  
Type :
Printing Year : 2021
Number : 24
Page : 22-43
    


Summary

1071 Malazgirt zaferinin ardından Anadolu’ya yerleşen Türkler, bu topraklarda çeşitli beylikler kurmuşlardır. Bu beyliklerden biri olan Artuklu Beyliği’nin sanat ve mimariye etkisi, Anadolu’da hüküm sürdüğü güneydoğu bölgesinde, XII. ve XIII. yüzyıllarda gelişmeye başlamış ve XV. yüzyıla kadar devam etmiştir. Artuklular’ın, özellikle Güneydoğu Anadolu coğrafyasındaki varlığı, Anadolu topraklarına Suriye ve İran kültürel etkisini yansıtan bir köprü vazifesi görmesi ile Anadolu Selçuklu döneminde de etkili olmuştur. O dönemde kazandıkları siyasi ve ekonomik güçlerini dini, sosyal, eğitim, sağlık, ulaşım, ticaret ve savunma yapılarıyla da göstermişlerdir. Uzun yıllar hüküm süren Artuklu Beyliği döneminde, inşa edilen cami ve medrese yapı türleri erken Anadolu Türk Cami mimarisindeki gelişim açısından önemli bir yere sahiptir. Yapılan çalışma iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada veri toplama yöntemi kullanılarak Artuklu dönemi mimarisinin önemli eserlerinden olan Harput Ulu Cami, Mardin Ulu Cami, Silvan Ulu Cami mekan dizilimi, plan şeması, taşıyıcı sistem ve malzemesi açısından değerlendirilmiştir. İkinci aşamada ise iz sürme yöntemi ile Artuklu mimarisinin özelliklerinin, Anadolu topraklarında Selçuklulardan başlayarak Osmanlı İmparatorluğu ve hatta Cumhuriyet dönemi camileri üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Sonuç olarak darüşşifa yapısının ortaya çıkması, açık avlulu plan tipi, mihrap önü kubbe gelişimi, enine gelişim gösteren dikdörtgen planlı harim mekânı ve çifte minarelerin ortaya çıkışı gibi mimari özelliklerin ilk defa veya vurgulanarak kullanıldığı görülmüştür. Yöreye özgü malzeme olan sarı kireç taşı ile kagir taşıyıcı sistemi en iyi biçimde kullanan Artuklu mimarisinin Osmanlı’nın cami tipolojisi gelişimine katkıda bulunduğu Edirne Üç Şerefeli Cami, İstanbul Sinan Paşa Cami gibi örneklerden anlaşılmaktadır. Ayrıca Cumhuriyet Dönemi sonrası yapılan çağdaş cami yapılarında da Artuklu Beyliği mimari mirasının izlerine rastlanmaktadır. Sonuç olarak geçmişle günümüz arasında önemli bir bağ kuran ve toplumsal bellekte önemli bir yer edinen Artuklu dönemi yapılarında ortaya çıkmış mimari kriterlerin araştırıldığı bu çalışmanın, literatüre önemli bir katkı sağlayacağı ve ileride yapılacak çalışmalara rehberlik edeceği düşünülmektedir.



Keywords
Artuklu mimarisi, cami tipolojisi, mimari tasarım, Anadolu

Abstract

Turks settled in Anatolia after the battle of Malazgirt in 1071 and established various principalities in these lands. One of these principalities was Artuqid. The art and architecture of Artuqid began in the Southeastern Anatolia Region and the presence of the Artuqids served as a bridge reflecting the cultural influence of Syria and Iran on the Anatolian lands. At that time, they also demonstrated their political and economic power gained with their religious, educational, health, transportation, trade and defense structures. The mosque and madrasah building types built during the Artuqid Principality period have an important place in terms of the development of early Anatolian Turkish Mosque architecture. The study consists of two stages. In the first stage, the data collection method was used and the Harput Ulu Mosque, Mardin Ulu Mosque, Silvan Ulu Mosque, which are important structures of Artuqid period, were evaluated in terms of space arrangement, plan, structural system and material. In the second stage, the tracing method was used and the effects of Artuqid architecture features on the Anatolian lands starting from the Seljuks on the Ottoman Empire and even on the mosques of the Republic period were investigated. As a result, it was observed that architectural features such as the emergence of the hospital (darüşşifa) structures, the plan type with open courtyard, the development of the dome in front of the mihrab, the rectangular planned with transverse development in harim and the emergence of double minarets were used for the first time or with emphasis. It is thought that this study, which investigates the architectural criteria that emerged in the Artuklu period buildings, which established an important link between the past and the present and took an important place in the social memory, will make an important contribution to the literature and will guide future studies.



Keywords
Artuqid architecture, mosque typology, architectural design, Anatolia

Advanced Search


Announcements


    MART SAYISI 

    Değerli Bilim İnsanları, Mart sayımız yayınlanmıştır. 



    MAYIS SAYISI 

    Değerli Bilim İnsanları Mayıs sayımız için çok değerli çalışmalarınızı 01 Mayıs tarihine kadar sistemimize yükleyebilirsiniz.



Address :Göztepe Mah., Beykoz, Istanbul/TURKEY
Telephone :+90 537 579 28 78 (Turkey) Fax :+90 216 606 32 75
Email :journalssd@gmail.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri