Quick Access


Bu Dergi DOI ve Crosscheck üyesidir


SİVAS İLİNDE SAVAT GÜMÜŞ İŞLEME SANATI VE SON TEMSİLCİLERİNDEN BASRİ DÖNMEZ’İN ESERLERİNİN BİR DEĞERLENDİRMESİ-THE ART OF SAVAT
(SILVER EMBROİDERY IN SİVAS AND AN EVALUATION OF THE WORKS OF BASRİ DÖNMEZ, ONE OF THE LAST REPRESENTATIVES )

Author : Fatmagül Saklavcı    
Type :
Printing Year : 2021
Number : 26
Page : 14-28
    


Summary

Kıymetli maden ve taşları çeşitli teknik bilgiler, el becerisi zevk ve estetik ile ziynet eşyası imal etme ve süsleme sanatı olan kuyumculukta uygulanan tekniklerden birisi de savat gümüş işlemeciliğidir. Gümüşle beraber gümüş işçiliğinin tarihçesi milattan önceki dönemlere kadar gitmektedir. Arkeolojik kazılarda bu dönem uygarlıkları tarafından kullanılmış olan gümüş işçiliği ile elde edilmiş kaplar, takılar, kılıç kınları, kama sapları, paralar ve süs eşyaları gibi ürünlere rastlanmıştır. Türkistan, Azerbaycan ve Kafkasya’da Dağıstan bölgesindeki Türk boylarının, özellikle Kumuk Türkleri’nin savat sanatının önemli merkezlerinden olduğu bilinmektedir. Osmanlı İmparatorluğu zamanından günümüze kadar gelen savat işçiliği Erzurum, Van ve Sivas’ta geleneksel bir sanat haline gelmiştir. Günümüzde gümüş işçiliği devam eden bir meslek olmasına rağmen el emeği ile yapılan ürünler teknolojinin de etkisi ile kaybolmaya yüz tutmuştur. Karartı, siyahlık demek olan Arapça Sevâd kelimesinin Türkçede hayvanları sulamak için dere kenarlarına açılan çukurlara verilen ad olduğu bilinmektedir. Savatlama gümüş ve altın üzerine çizilmiş bir desenin çelik kalemle oyulduktan sonra savat denilen kurşun, gümüş, bakır ve kükürt madenlerinden hazırlanan siyah renkli eriyiğin oyuklara doldurulması ve sıvanması ile yapılan süslemeye verilen isim ve kalemkârlık sanatı terimlerindendir. Bu çalışmada Sivas’ta 1932 yılından itibaren, babadan oğula geleneksel usullerle yetişen, savat işlemeciliğinin son temsilcilerden Basri Dönmez atölyesinde ziyaret edilerek kaybolmaya yüz tutan bu sanat yaptığı eserler üzerinden değerlendirilmiştir. Çeşitli teknik ve malzemelerle eritip silindirden geçirdiği gümüş plakalardan çeşitli formlar hazırlayan sanatçı, geleneksel motifleri bu formlar üzerlerine kazıyarak savatlayıp kullanıma sunmaktadır. Savat işlemeciliği ile yaygın olarak daire, oval, damla ve çokgen formda takılar, kemer ve ağızlık tasarımları yapılmaktadır. Sanatçı eserler üzerine yaprak, hatai, çarkıfelek, rumi, yelpaze, ay-yıldız ve cami motifleri işlemektedir. Babadan öğrendiği teknik ve motifleri günümüz zevk ve tercihleri ile sentezleyerek farklı tasarımlar da yapan usta yanında yetiştirdiği kardeşi ve aynı zamanda son talebesiyle bu sanatı gelecek nesillere aktarmada önemli bir rol oynamaktadır.



Keywords
Kuyumculuk, Sivas, Gümüş, Savat İşçiliği

Abstract

One of the techniques applied in jewelery, which is the art of producing jewelry and decoration with precious metals and stones with various technical knowledge, hand skills, pleasure and aesthetics, is savat silver embroidery. The history of silver work goes back to the periods before Christ. In archaeological excavations vessels, jewelery, sword scabbards, wedge handles, coins and ornaments were found, In the Dagestan region in Turkistan, Azarbeycan and Caucasus, especially Kumuk Turks, are the important centers of savat art. Savat has survived from the time of the Ottoman Empire to the present, has become a traditional art in Erzurum, Van and Sivas. Silver work is an ongoing profession today despite the influence of technology. The Arabic word Sevad, means darkening and blackness, is the name given to the pits opened on the banks of the streams to water the animals in Turkish. Savatlama is a name given to the decoration made by filling and plastering a black-colored solution made of lead, silver, copper and sulfur mines called savat after being carved with a steel pen on silver and gold. In this study, Basri Dönmez, who has been trained in traditional methods from father to son since 1932 in Sivas, is visited at his workshop and this art was evaluated on the basis of his works. He prepares various forms from silver plates that is melted and rolled with various techniques and materials and presents traditional motifs by engraving these forms on them. Jewelry, belt and mouthpiece designs are made with niello embroidery. Leaf, fault, wheel of fortune, rumi, fan, crescent-star and mosque motifs are embroidered on circle, oval, drop and polygon forms. Dönmez makes different designs by synthesizing the techniques with today's tastes and preferences, plays an important role in transferring this art to future generations with his brother and also his latest student.



Keywords
Jewelery, Sivas, Silver, Savat

Advanced Search


Announcements


    OCAK SAYISI

    Değerli Bilim İnsanları, Ocak Sayımız İçin Makalenizi 01 Ocak Tarihine Kadar Yükleyebilirsiniz.



    KASIM SAYISI

    Değerli Bilim İnsanları, Kasım sayımız yayınlanmıştır.



Address :Göztepe Mah., Beykoz, Istanbul/TURKEY
Telephone :+90 537 579 28 78 (Turkey) Fax :+90 216 606 32 75
Email :journalssd@gmail.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri